Back

ⓘ Karajaan Sunda



Karajaan Sunda
                                     

ⓘ Karajaan Sunda

Karajaan Sunda, numutkeun naskah Wangsakerta mangrupa karajaan nu ngadeg ngaganti Tarumanagara nu kabagi dua jeung kembaranana, Galuh. Karajaan Sunda diadegkeun ku Tarusbawa taun 591 Caka Sunda. Masih numutkeun Naskah Wangsakerta, Karajaan Sunda ogé ngawengku wilayah anu kiwari jadi Provinsi Lampung sanggeus putri Karajaan Lampung nikah jeung putra mahkota Karajaan Sunda. Lampung dipisahkeun ti bagéan karajaan Sunda nu di pulo Jawa ku Selat Sunda.

                                     

1. Sajarah

Saméméh ngadeg salaku karajaan anu mandiri, Sunda téh mangrupa bawahan Tarumanagara. Raja Tarumanagara nu panungtung, Sri Maharaja Linggawarman Atmahariwangsa Panunggalan Tirthabumi maréntah ukur tilu taun, 666-669 M, kawin ka Déwi Ganggasari ti Indraprahasta. Ti Ganggasari, anjeunna gaduh dua putra, duanana awéwé. Déwi Manasih, cikalna, kawin ka Tarusbawa ti Sunda, sedengkeun nu kadua, Sobakancana, kawin ka Dapuntahyang Sri Jayanasa, nu salajéngna ngadegkeun karajaan Sriwijaya. Nalika Linggawarman pupus, kakawasaan Tarumanagara ragrag ka minantuna, Tarusbawa. Hal ieu ngabalukarkeun pangawasa Galuh, Wretikandayun 612-702 baruntak, ngaleupaskeun diri ti Tarumanagara, sarta ngadegkeun Galuh nu mandiri. Ti pihak Tarumanagara sorangan, Tarusbawa ogé teu hayang neruskeun karajaan Tarumanagara. Tarusbawa lajéng mindahkeun kakawasaanana ka Sunda, sedengkeun Tarumanagara dirobah jadi bawahanana. Anjeunna diwastu/dijenengkeun raja Sunda dina poé Radite Pon, 9 Suklapaksa, bulan Yista, taun 519 Saka kira 18 Méi 669 M. Sunda jeung Galuh ieu sapuk, yén wates karajaanana téh nyaéta walungan Citarum Sunda di béh kulon, Galuh di béh wétan.

                                     

2. Karajaan kembar

Putra Tarusbawa nu cikal, Rarkyan Sundasambawa, pupus anom kénéh, ninggalkeun hiji putra istri, Nay Sekarkancana. Putuna ieu lajéng ditikah ku Rahyang Sanjaya ti Galuh, dugi ka gaduh putra hiji, Rahyang Tamperan. Nalika Tarusbawa pupus 723, kakawasaan Sunda ragrag ka Sanjaya, nu dina taun éta ogé hasil ngarebut kakawasaan Galuh ti Rahyang Purbasora nu ngarebut kakawasaan Galuh ti ramana, Bratasenawa/Rahyang Séna. Ku kituna, dina leungeun Sanjaya, Sunda jeung Galuh ngahiji deui. Pikeun neruskeun kakawasaan ramana nu nikah ka putri raja Keling Kalingga, taun 732 Sanjaya masrahkeun kakawasaan Sunda-Galuh ka putrana, Tamperan. Di Keling, Sanjaya nyepeng kakawasaan salila 22 taun 732-754, nu lajéng diganti ku putrana ti Déwi Sudiwara, Rarkyan Panangkaran.

Rahyang Tamperan ngawasa Sunda-Galuh salila tujuh taun 732-739, lajéng ngabagi kakawasaan ka dua putrana: Sang Manarah dina carita rahayat disebut Ciung Wanara di Galuh sarta Sang Banga Hariang Banga di Sunda. Sang Banga Prabhu Kertabhuwana Yasawiguna Hajimulya jadi raja salila 27 taun 739-766, tapi ngawasa Sundana mah ti taun 759.

Ti Déwi Kancanasari, turunan Demunawan ti Saunggalah, Sang Banga gaduh putra, ngaranna Rarkyan Medang, nu salajéngna neruskeun kakawasaanana di Sunda salila 17 taun 766-783 maké gelar Prabhu Hulukujang. ku sabab putrana istri, Rakryan Medang ngawariskeun kakawasaanana ka minantuna, Rakryan Hujungkulon atawa Prabhu Gilingwesi ti Galuh, putra Sang Mansiri, nu ngawasa Sunda salila 12 taun 783-795. ku sabab Rakryan Hujungkulon ieu ogé putraan istri, mangka kakawasaan Sunda lajéng ragrag ka minantuna, Rakryan Diwus gelar Prabu Pucukbhumi Dharmeswara nu ngawasa salila 24 taun 795-819. Ti Rakryan Diwus, kakawasaan Sunda ragrag ka putrana, Rakryan Wuwus, nu nikah ka putrana Sang Welengan raja Galuh, 806-813. Kakawasaan Galuh ogé ragrag ka anjeunna nalika dahuanana, Sang Prabhu Linggabhumi 813-842, pupus. Kakawasaan Sunda-Galuh dicepeng ku Rakryan Wuwus kalawan gelar Prabhu Gajahkulon dugi ka pupusna taun 891.

Sapupusna Rakryan Wuwus, kakawasaan Sunda-Galuh ragrag ka adi beuteungna ti Galuh, Arya Kadatwan. Ngan, ku sabab teu dipikaresep ku para pangagung ti Sunda, anjeunna ditelasan 895, sedengkeun kakawasaanana diturunkeun ka putrana, Rakryan Windusakti. Kakawasaan ieu lajéng diturunkeun ka putra cikalna, Rakryan Kamuninggading 913. Rakryan Kamuninggading ngawasa Sunda-Galuh ukur tilu taun, sabab lajéng direbut ku adina, Rakryan Jayagiri 916. Rakryan Jayagiri ngawasa salila 28 taun, lajéng diwariskeun ka minantuna, Rakryan Watuagung, taun 942. Neruskeun dendam kolotna, Rakryan Watuagung direbut kakawasaanana ku alona putra Kamuninggading, Sang Limburkancana 954-964. Ti Limburkancana, kakawasaan Sunda-Galuh diwariskeun ka putra cikalna, Rakryan Sundasambawa 964-973. Ku sabab teu gaduh putra, ti Sundasambawa kakawasaan téh ragrag ka adi beuteungna, Rakryan Jayagiri 973-989.

Rakryan Jayagiri ngawariskeun kakawasaanana ka putrana, Rakryan Gendang 989-1012, diteraskeun ku putuna, Prabhu Déwasanghyang 1012-1019. Ti Déwasanghyang, kakawasaan diwariskeun ka putrana, lajéng ka putuna nu ngadamel prasasti Cibadak, Sri Jayabhupati 1030-1042. Sri Jayabhupati téh minantuna Dharmawangsa Teguh ti Jawa, mitoha raja Érlangga 1019-1042.

Ti Sri Jayabhupati, kakawasaan diwariskeun ka putrana, Dharmaraja 1042-1064, lajéng ku incu minantuna, Prabhu Langlangbhumi 1064-1154. Prabu Langlangbhumi diteraskeun ku putrana, Rakryan Jayagiri 1154-1156, lajéng ku putuna, Prabhu Dharmakusuma 1156-1175. Ti Prabu Dharmakusuma, kakawasaan Sunda-Galuh diwariskeun ka purtana, Prabhu Guru Dharmasiksa, nu maréntah salila 122 taun 1175-1297. Dharmasiksa mingpin Sunda-Galuh ti Saunggalah salila 12 taun, tapi lajéng mindahkeun puseur pamaréntahanana ka Pakuan Pajajaran, balik deui ka tempat munggaran karuhunna Tarusbawa mingpin karajaan Sunda.

Sapupusna Dharmasiksa, kakawasaan Sunda-Galuh turun ka putrana nu cikal, Rakryan Saunggalah Prabhu Ragasuci, nu ngawasa salila genep taun 1297-1303. Prabhu Ragasuci lajéng digentos ku putrana, Prabhu Citraganda, nu ngawasa salila dalapan taun 1303-1311, lajéng ku turunanana deui, Prabu Linggadéwata 1311-1333. ku sabab putrana istri, Linggadéwata nurunkeun kakawasaanana ka minantuna, Prabu Ajiguna Linggawisésa 1333-1340, lajéng ka Prabu Ragamulya Luhurprabawa 1340-1350. Ti Prabu Ragamulya, kakawasaan diwariskeun ka putrana, Prabu Maharaja Linggabuanawisésa 1350-1357, nu dina panungtung kakawasaanana perlaya di Bubat baca Perang Bubat. ku sabab nalika kajadian di Bubat, putrana - Niskalawastukancana - alit kénéh, kakawasaan Sunda saheulaanan dicepeng k Patih Mangkubumi Sang Prabu Bunisora 1357-1371.

Sapupusna Prabu Bunisora, kakawasaan balik deui ka putrana Linggabuana, Niskalawastukancana, nu lajéng ngawasa salila 104 taun 1371-1475. Ti istri nu kahiji, Nay Ratna Sarkati, anjeunna gaduh putra Sang Haliwungan Prabu Susuktunggal, nu dipasihan kakawasaan bawahan di wewengkon kuloneun Citarum wewengkon asal Sunda. Prabu Susuktunggal nu ngawasa ti Pakuan Pajajaran, ngaropéa puseur pamaréntahan ieu ku ngadegkeun karaton Sri Bima Punta Narayana Madura Suradipati. Pamaréntahanana kawilang lila 1382-1482, sabab geus dimimitian nalika ramana ngawasa kénéh di wewengkon wétan.

Ti Nay Ratna Mayangsari, istrina nu kadua, anjeunna gaduh putra Ningratkancana Prabu Déwaniskala, nu neruskeun kakawasaan ramana di wewengkon Galuh 1475-1482.

Susuktunggal jeung Ningratkancana ngahijikeun ahli warisna ku nikahkeun Jayadéwata putra Ningratkancana ka Ambetkasih putra Susuktunggal. Taun 1482, kakawasaan Sunda jeung Galuh dihijikeun deui ku Jayadéwata gelarna Sri Baduga Maharaja. Sapupusna Jayadéwata, kakawasaan Sunda-Galuh turun ka putrana, Prabu Surawisésa 1521-1535, lajéng Prabu Déwatabuanawisésa 1535-1543, Prabu Sakti 1543-1551, Prabu Nilakéndra 1551-1567, sarta Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana 1567-1579. Prabu Suryakancana ieu mangrupa pamingpin karajaan Sunda-Galuh anu pamungkas, sabab sanggeus sababaraha kali ditarajang ku pasukan ti Kasultanan Banten, dina taun 1579 mah serangan ti Banten téh nepi ka ngaruntagkeun kakawasaanana.

                                     

3. Raja-raja Karajaan Sunda

Di handap ieu runtuyan raja-raja nu kungsi mingpin Karajaan Sunda numutkeun naskah Pangéran Wangsakerta mangsa kawasa dina Maséhi:

  • Prabu Darmaraksa adi beuteung Rakeyan Wuwus, 891 - 895
  • Prabu Déwatabuanawisésa 1535-1543
  • Rakeyan Jayagiri minantu Rakeyan Kamuning Gading, 916 - 942
  • Sri Jayabupati Detya Maharaja, 1030 - 1042
  • Citraganda Sang Mokténg Tanjung, 1303 - 1311
  • Prabu Ajiguna Linggawisésa 1333-1340
  • Ragasuci Sang Mokténg Taman, 1297 - 1303
  • Prabu Sakti 1543-1551
  • Darmasiksa Prabu Sanghyang Wisnu 1175 - 1297
  • Prabu Ragamulya Luhurprabawa 1340-1350
  • Rakeyan Banga 739 - 766
  • Prabu Bunisora 1357-1371
  • Tarusbawa minantu Linggawarman, 669 - 723
  • Darmakusuma Sang Mokténg Winduraja, 1157 - 1175
  • Rakeyan Wulung Gadung 973 - 989
  • Prabu Ragamulya atawa Prabu Suryakancana 1567-1579
  • Limbur Kancana putra Rakeyan Kamuning Gading, 954 - 964
  • Rakeyan Wuwus Prabu Gajah Kulon 819 - 891
  • Déwa Sanghyang 1012 - 1019
  • Tamperan Barmawijaya 732 - 739
  • Windusakti Prabu Déwageng 895 - 913
  • Prabu Niskalawastukancana 1371-1475
  • Prabu Susuktunggal 1475-1482
  • Harisdarma, atawa Sanjaya minantu Tarusbawa, 723 - 732
  • Prabu Maharaja Linggabuanawisésa nu perlaya dina Perang Bubat, 1350-1357
  • Pucukbumi Darmeswara minantu Prabu Gilingwesi, 795 - 819
  • Atmayadarma Hariwangsa 942 - 954
  • Rakeyan Medang Prabu Hulukujang 766 - 783
  • Langlangbumi Sang Mokténg Kerta, 1065 - 1155
  • Sanghyang Ageng 1019 - 1030
  • Prabu Linggadéwata 1311-1333
  • Prabu Nilakéndra 1551-1567
  • Prabu Gilingwesi minantu Rakeyan Medang Prabu Hulukujang, 783 - 795
  • Rakeyan Jayagiri Prabu Ménakluhur 1155 - 1157
  • Prabu Siliwangi atau Jayadéwata Sri Baduga Maharaja, 1482-1521
  • Prabu Surawisésa 1521-1535
  • Rakeyan Kamuning Gading Prabu Pucukwesi 913 - 916
  • Munding Ganawirya 964 - 973
  • Brajawisésa 989 - 1012
  • Darmaraja Sang Mokténg Winduraja, 1042 - 1065


                                     

4. Hubungan jeung Éropah

Karajaan Sunda geus lila boga hubungan dagang jeung bangsa-bangsa lian kaasup bangsa Éropah. Karajaan Sunda ogé malah pernah ngalakukeun hubungan politik jeung bangsa Portugis. Dina taun 1522, karajaan Sunda nandatangan pajangjian Sunda-Portugis anu dina pajangjian éta téh Portugis dibeunangkeun ngawangun bénténg di palabuan Sunda Kalapa. Sabagé bayaranna, Portugis dikudukeun mantuan karajaan Sunda dina nyanghareupan serangan ti Demak sarta Cirebon nu karek misahkeun diri ti karajaan Sunda.

                                     

5. Rujukan

  • Édi S. Ékajati. 2005. Polemik Naskah Pangeran Wangsakerta. Pustaka Jaya, Jakarta. ISBN 979-419-329-1
  • Yoséph Iskandar. 1997. Sejarah Jawa Barat: yuganing rajakawasa. Geger Sunten, Bandung.
  • Ayatrohaédi. 2005. Sundakala: cuplikan sejarah Sunda berdasarkan naskah-naskah "Panitia Wangsakerta" dari Cirebon. Pustaka Jaya, Jakarta.
  • Aca. 1968. Carita Parahiyangan: naskah titilar karuhun urang Sunda abad ka-16 Maséhi. Yayasan Kabudayaan Nusalarang, Bandung.
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →